Een bestuurder neemt een bedrijf over, ontdekt zes maanden later dat de verkoper een belastingschuld heeft verzwegen en wil de overdracht ongedaan maken. Precies dit soort situaties valt onder artikel 1137 van het Burgerlijk Wetboek, waarin bedrog wordt gedefinieerd. Deze bepaling, die in 2016 werd herzien, blijft niet beperkt tot juridische theorie: ze heeft zeer concrete gevolgen voor de geldigheid van contracten tussen particulieren en professionals.
Bedrieglijk stilzwijgen bij bedrijfsoverdracht: wat recente rechtspraak verandert
Vaak wordt gedacht dat een „nalatige” koper het recht verliest om zich op bedrog te beroepen. De Cour de cassation, de handelskamer, heeft die redenering verworpen in een arrest van 18 september 2024 (nr. 23-10.183) over de overdracht van aandelen. De koper had de financiële situatie van het doelbedrijf niet grondig onderzocht.
De feitenrechters hadden het beroep op bedrieglijk stilzwijgen afgewezen omdat de koper zelf onderzoek had moeten doen. De Cour de cassation heeft die beslissing vernietigd: het feit dat de koper geen onderzoek heeft verricht, volstaat niet om bedrog uit te sluiten als is aangetoond dat bepalende informatie opzettelijk is verzwegen.
Voor juridische professionals wordt de reikwijdte van artikel 1137 in de particuliere sector duidelijk aan de hand van dit soort uitspraken. Een verkoper die bewust een bekende schuld verzwijgt, riskeert dat de overeenkomst nietig wordt verklaard, zelfs tegenover een koper die niet elke boekingsregel heeft gecontroleerd.
Belangrijk om te onthouden: in deze zaak heeft de vernietiging van het arrest niet vastgesteld dat de verkoper daadwerkelijk bedrog had gepleegd. De zaak is terugverwezen naar het hof van beroep van Amiens, zodat de rechters het verzwijgen en het opzettelijke karakter ervan kunnen onderzoeken. De ontdekking van een verborgen schuld ontslaat de koper niet van de plicht om de opzet tot verzwijgen te bewijzen.

Bedrog door kunstgrepen, leugens of stilzwijgen: drie afzonderlijke vormen in artikel 1137
Artikel 1137 van het Burgerlijk Wetboek omvat drie gedragingen. Voor elk daarvan is ander bewijs nodig en ze worden niet op dezelfde manier aangevoerd in een contractueel geschil.
- Kunstgrepen: actieve handelingen die bedoeld zijn om de wederpartij te misleiden (documenten vervalsen, een valse financiële situatie in scène zetten, een kilometerteller manipuleren). Het bewijs berust op tastbare, materiële gegevens.
- Leugens: een onjuiste verklaring, ook zonder uitgebreide enscenering. Een verkoper die verklaart dat zijn woning nooit schade heeft geleden, terwijl hij weet dat dit niet klopt, valt onder deze categorie.
- Opzettelijk verzwijgen (bedrieglijk stilzwijgen): informatie achterhouden waarvan de contractspartij weet dat die bepalend is voor de andere partij. Dit is geregeld in lid 2 van artikel 1137. Deze vorm is sinds de hervorming aanzienlijk belangrijker geworden, omdat ze een eerdere ontwikkeling in de rechtspraak in de wet heeft vastgelegd.
Het derde lid stelt een grens: de eigen inschatting van de waarde van de prestatie niet bekendmaken, is geen bedrog. Een koper die weet dat een goed meer waard is dan de gevraagde prijs, hoeft dat niet aan de verkoper te vertellen. Deze uitzondering beschermt de vrijheid van commerciële onderhandelingen.
Nietigheid van een contract wegens bedrog: voorwaarden en praktische gevolgen
Om een contract wegens bedrog nietig te laten verklaren, moet het slachtoffer aan drie cumulatieve voorwaarden voldoen. In de praktijk is het vaak de opzet die de doorslag geeft.
Materieel element, opzet en bepalend karakter
Het materiële element bestaat uit de kunstgreep, de leugen of het stilzwijgen. Voor het opzet moet de dader bewust hebben gehandeld om de wederpartij te misleiden. Een eenvoudige vergissing of nalatigheid vormt geen bedrog in de zin van artikel 1137.
Het bepalende karakter houdt in dat het slachtoffer zonder het bedrog geen contract zou hebben gesloten of dat onder andere voorwaarden zou hebben gedaan. Dit wordt concreet beoordeeld: de rechters kijken naar de persoonlijke situatie van het slachtoffer, niet naar die van een abstracte contractspartij.
Sancties: nietigheid en schadevergoeding
Nietigheid maakt het contract met terugwerkende kracht ongedaan. Beide partijen moeten teruggeven wat ze hebben ontvangen. Daarnaast kan het slachtoffer van het bedrog schadevergoeding eisen voor de geleden schade (gemaakte kosten, omzetverlies, proceskosten).
De strategische keuze tussen nietigheid en voortzetting van het contract met schadevergoeding is niet zonder gevolgen. Wie bijvoorbeeld de nietigheid van een bedrijfsoverdracht vordert, moet de aandelen teruggeven en de koopprijs terugkrijgen. Dat kan ingewikkeld zijn als het bedrijf nog jarenlang actief is gebleven.

Bewijs van bedrog bij particuliere contracten: valkuilen om te vermijden
De bewijslast rust op degene die zich op bedrog beroept. Zowel bij commerciële geschillen als bij de verkoop van onroerend goed is het samenstellen van het bewijsdossier vaak de grootste uitdaging.
Bedrog kan met alle middelen worden bewezen: e-mailverkeer, sms-berichten, deskundigenrapporten, getuigenverklaringen en een vergelijking tussen de documenten die vóór de verkoop zijn verstrekt en de situatie die daarna is vastgesteld. De rechtbanken passen het beginsel van vrije bewijsvoering toe, waardoor er veel mogelijkheden zijn.
Bij de overdracht van aandelen is het ontbreken van een gedocumenteerde dataroom een veelvoorkomende valkuil. Als er geen proces-verbaal is waarin de tijdens de onderhandelingen verstrekte stukken worden opgesomd, wordt het moeilijk om te bewijzen dat informatie opzettelijk is achtergehouden. De doeltreffendste oplossing is om vóór de ondertekening een gezamenlijke inventaris op te stellen van de uitgewisselde documenten.
Een andere veelgemaakte fout is het verwarren van een verborgen gebrek met bedrog. Een verborgen gebrek (artikelen 1641 en volgende) valt onder de garantie die de verkoper moet bieden en vereist geen bewijs van opzet om te misleiden. Bij bedrog moet juist opzettelijk gedrag worden aangetoond. Voor beide vorderingen gelden andere verjaringstermijnen en voorwaarden, en een beroep op de verkeerde rechtsgrond kan de hele procedure doen mislukken.
Artikel 1137 van het Burgerlijk Wetboek biedt een kader voor de bescherming van de toestemming tijdens elke fase van een contract, van de onderhandelingen tot een gerechtelijke betwisting. De recente rechtspraak legt de verantwoordelijkheid sterker bij degene die over de informatie beschikt, ook tegenover een wederpartij die niet alles heeft gecontroleerd.



